Waarom schommelt je gewicht?

Iedereen die zich een tijdlang regelmatig heeft gewogen, kent de frustrerende schommelingen in het gewicht.

Laten we een voorbeeld nemen. Je bent aan het afvallen, en je doet alles wat je kunt om minder calorieën binnen te krijgen. Je stapt op de weegschaal en ziet dat je 200 gram minder weegt dan de dag ervoor. Yes, het gaat de goede kant op.

De dag erna geeft de weegschaal hetzelfde aan. Prima, want hij is niet omhooggegaan. Maar op de derde dag stijgt je gewicht ineens met 600 gram. Het slaat nergens op, en je wordt knettergefrustreerd, zeker als je je afvalplan tot in de puntjes hebt gevolgd.

Maar feit is dat zo'n schommeling in je gewicht heel normaal en volledig onvermijdelijk is, ook als je in een calorietekort zit.

Om te begrijpen waarom die schommelingen ontstaan, moeten we eerst begrijpen waar ons gewicht eigenlijk uit bestaat.

Gewichtsverlies en vetverlies

Als we het over gewicht hebben, maken we normaal onderscheid tussen twee begrippen:

1. Vetvrije massa
2. Vetmassa

De vetvrije massa bestaat vooral uit huid, botten, spieren en water. Min of meer alles wat geen vet is.

De vetmassa is, grappig genoeg, de hoeveelheid vet die je lichaam bevat.

Als we het over afvallen hebben, gaat het eigenlijk niet om alleen minder wegen. Het gaat erom dat we minder vet op ons lichaam willen hebben, en dat is echt een belangrijk onderscheid.

Want je gewicht is heel makkelijk acuut te veranderen. Neem bijvoorbeeld sporters die moeten afvallen om in een bepaalde gewichtsklasse uit te komen. Zij raken met gemak 6-8 kg kwijt op één dag door zichzelf op verschillende manieren uit te drogen.

Een ander voorbeeld is als je flink griep hebt gehad, je eetlust kwijtraakt en heel weinig drinkt. Dan is het heel normaal om na zo'n ronde 2-3 kg minder te wegen.

Het kan ook de andere kant op gaan, wat verklaart waarom je de dag na een flinke eetpartij ineens een paar kilo zwaarder bent.

Maar al deze voorbeelden hebben één ding gemeen:

1. De schommeling in gewicht komt niet door een flinke afname van lichaamsvet
2. Het gewicht normaliseert zich heel snel weer

Schommelingen in gewicht

Er zijn veel factoren die je gewicht kunnen laten schommelen, zelfs als je in het dagelijks leven niets bijzonders doet. Probeer jezelf eens een paar keer per dag te wegen: je zult behoorlijk verrast zijn hoe groot het verschil kan zijn.

Dus wat veroorzaakt die schommelingen? Zoals gezegd spelen er veel dingen mee. Een paar van de meest voorkomende zijn:

• De hoeveelheid koolhydraten in je voeding. Water bindt zich aan koolhydraten. Het vochtgehalte van je lichaam (en dus je gewicht) wordt tijdelijk beïnvloed als je meer of minder koolhydraten hebt gegeten.
• Zoutinname. Net als koolhydraten beïnvloedt zout het vochtgehalte.
• Waterinname. Vocht weegt ook iets. Drink je meer dan normaal, dan beïnvloedt dat je gewicht.
• Hormonen. Vooral relevant voor vrouwen, afhankelijk van de cyclus.
• Verstopping
• Stress en slaap. Kunnen invloed hebben op het vasthouden van vocht in je lichaam.

Als we even teruggaan naar het verschil tussen gewichtsverlies en vetverlies, dan is het vooral belangrijk om die twee uit elkaar te houden als we acute schommelingen in het gewicht zien.

Want die schommelingen hebben niets (of maar heel weinig) te maken met de hoeveelheid lichaamsvet. Ze komen grotendeels door schommelingen in het vochtgehalte van je lichaam.

Wanneer weet je dan of je gewichtsverlies door vetverlies komt?

Eigenlijk kun je dat nooit helemaal zeker weten.

Maar in het algemeen kunnen we zeggen dat acute schommelingen in je gewicht niet komen door een verandering in je vetmassa, maar eerder door je vochtgehalte.

Zie je daarentegen dat je gewicht over een periode van een aantal weken langzaam is gedaald, dan is er zeer waarschijnlijk sprake van vetverlies.

Zit je een tijdlang in een calorietekort, dan zal je lichaam gedwongen zijn om vet te verbranden, en je zult vet verliezen. Zie het als een universele wet.

Maar je gewicht zal schommelen, ook tijdens het afvallen, ook als je in een calorietekort zit en ook als je alles goed doet. De schommelingen zijn niet te vermijden, en daarom moet je er rekening mee houden, ze accepteren en je er niet door laten beïnvloeden.

Daarom is het ook belangrijk om je niet te veel op het gewicht zelf te richten. Het is maar één manier om je vooruitgang te beoordelen. Het is niet ongewoon om in de spiegel te kijken en vooruitgang te zien, terwijl de weegschaal niet is veranderd.

Wat dacht je ervan om je ook te richten op je krachtontwikkeling in de sportschool, of op de vooruitgang in je eetgewoonten? Er zijn genoeg andere dingen om te meten die minstens zo interessant zijn en die meer zeggen over je ontwikkeling.

Hoe vaak moet je jezelf wegen?

Door die schommelingen zou het technisch gezien ideaal zijn om jezelf dagelijks of meerdere keren per week te wegen.

Want meer wegingen = een betrouwbaardere dataset.

Hoe vaker je jezelf weegt, hoe makkelijker je rekening kunt houden met de schommelingen. Stel dat je jezelf 'maar' één keer per week weegt, dan weet je niet of de uitkomst je 'echte' gewicht is, of dat je net op de top of het dal van je schommeling zit.

Zoals je op de afbeelding kunt zien, kun je de 'pech' hebben dat je jezelf weegt op een moment dat je gewicht een sprongetje maakt, en dan krijg je een verkeerd beeld van hoe je gewicht zich ontwikkelt. Woog je jezelf vaker, dan zou je snel zien dat die sprongetjes gewoon een natuurlijke schommeling waren, en dat je gewicht snel weer daalt.

Maar er zit ook een mogelijke keerzijde aan dagelijks of te vaak wegen. Bij sommige mensen kan het de overhand krijgen, als het gewicht het enige is waar ze nog aan denken. Merk je dat dat bij jou zo is, weeg jezelf dan niet regelmatig. Het is het niet waard om je mentale gezondheid ervoor op te offeren.

Kies je ervoor om jezelf regelmatig te wegen, dan is het belangrijk dat je die natuurlijke schommelingen kunt accepteren en dat je je er niet door laat beïnvloeden.