Zo herken je fitnessmythes op social media

Hoe weet je of een advies over training of voeding op social media klopt? Je kunt niet elke studie zelf nalezen, en dat hoeft ook niet. Het meeste wat niet klopt, verraadt zichzelf als je acht vragen stelt over de bewering. Die vragen krijg je hier.

We hebben op deze site heel wat artikelen geschreven die mythes ontkrachten. BCAA, de hongerstand, "toning", vrouwen die te groot worden van zware gewichten. Als ik ze naast elkaar leg, komen steeds dezelfde kenmerken terug. De beweringen verschillen, maar het recept is hetzelfde.

En dat is niet alleen mijn gevoel. Een Australische studie uit 2024 bekeek 676 berichten over voeding van 47 grote accounts met elk meer dan 100.000 volgers. 44,7 % van de berichten bevatte fouten. Maar 6,1 % werd als goed beoordeeld, en geen enkel bericht als uitstekend. Berichten over supplementen waren het minst nauwkeurig. En wat het meest steekt: berichten van lage kwaliteit kregen meer engagement dan de goede, en het aantal volgers of een blauw vinkje zei niets over de kwaliteit.

Het aantal likes is dus geen kwaliteitskeurmerk. Hier lees je wat je in plaats daarvan kunt gebruiken. De lijst gaat over beweringen, niet over personen.

1. Wie verdient er geld aan de bewering?

De eerste vraag is altijd: verkoopt degene die het zegt iets? Een poeder, een schema, een kortingscode, een coachingtraject.

Dat betekent niet dat ze liegen. Ik verkoop zelf een trainingsapp, en jij leest mijn artikel. Maar het betekent wel dat je twee keer moet kijken. BCAA is het klassieke voorbeeld. Zoals we schrijven in de waarheid over BCAA, is het een duur en overschat supplement dat vooral leeft van marketing en van mensen die geld verdienen aan het promoten ervan.

Vraag je ook af of iemand is opgeleid in het onderwerp waar hij of zij over praat. In een kleine Britse studie uit 2020 bekeken onderzoekers negen bekende influencers met blogs over afvallen. Maar twee van de negen waren opgeleid om advies over afvallen te geven. Degene die het hoogst scoorde op betrouwbaarheid, was opgeleid als voedingsdeskundige.

2. Staat er "reclame" of "ad" bij?

In Nederland moet reclame op social media duidelijk herkenbaar zijn. De Reclamecode Social Media & Influencer Marketing noemt labels als "ad", "reclame", "advertentie" of "(betaald) partnerschap", samen met de naam van het merk, en volgens de code staat die vermelding het best als eerste woord of eerste zin van de tekst. Alleen in de bio van het account melden dat je met een merk samenwerkt, is niet genoeg. Alleen het woord "affiliate" of "commissie" is ook niet genoeg. En elke post moet apart worden gelabeld, ook elke losse Story.

En dan die waar veel mensen niet aan denken: krijgt een influencer een product gratis en besteedt hij of zij er aandacht aan, dan is dat ook een relatie die vermeld moet worden, bijvoorbeeld met "gekregen van" en de naam van het merk. Het merk en de influencer zijn er volgens de code ieder voor zich verantwoordelijk voor.

In de Britse studie hadden twee van de negen influencers niet vermeld dat ze geld verdienden aan links. Ontbreekt de vermelding, dan is dat dus geen bewijs dat een bericht onafhankelijk is. Staat er "reclame", dan weet je in elk geval waar je naar kijkt.

3. Is het één studie of zijn het er veel?

"Een nieuwe studie laat zien ..." is een van de meest gebruikte zinnen op social media. Vraag hoeveel mensen er meededen, en of het om één studie gaat of om een overzicht van veel studies.

Dat maakt een enorm verschil. Eén kleine studie kan van alles vinden, ook toevallig. Een analyse van veel studies samen weegt zwaarder, en zelfs die is maar zo goed als de studies waarop hij gebaseerd is.

Een goed voorbeeld is de sauna na het trainen. Er zijn studies die voordelen voor het herstel vonden, en er zijn studies die dat niet deden. Tel je ze bij elkaar op, dan is het antwoord dat het bewijs gemengd en dun is. Pik je er één uit, dan kun je elke kop schrijven die je wilt.

4. Waar komt het getal vandaan?

"Verbrandt twee keer zoveel vet." "Bouwt drie keer sneller spieren op." Een getal klinkt precies, en daar gaat het nu juist om. Vraag wie het heeft gemeten, en of erbij staat waar het vandaan komt.

Dat staat er zelden bij. Een Braziliaanse studie uit 2021 bekeek berichten over training en gezondheid van populaire influencers met meer dan 100.000 volgers. Maar 13 berichten, ongeveer 2,7 %, verwezen naar de bron van de informatie.

Het omgekeerde is ook iets om op te letten: een angstaanjagende bewering zonder enig getal. "Zware gewichten maken vrouwen groot" is een voorbeeld. Als je vraagt "hoe groot, en hoe snel?", verdwijnt de mythe. Een vrouw bouwt in het beste geval ongeveer een halve kilo spiermassa per maand op, en dat vraagt jaren, zware gewichten en genoeg eten. Daar staat meer over in word ik te groot van krachttraining.

5. "Het ene voedingsmiddel dat ..."

"Het ene drankje dat buikvet laat smelten." "Het ene kruid dat je verbranding aanzwengelt." "Het ene ding dat je moet laten staan om af te vallen."

Zo werkt je lichaam niet. Vetverlies komt van een calorietekort over langere tijd, en dat kun je op veel manieren bereiken. Dat is de basis van alles wat we schrijven over afvallen. Eén voedingsmiddel kan het iets makkelijker of iets moeilijker maken om dat tekort vol te houden. Het kan het niet vervangen.

Appelciderazijn is het typische voorbeeld. Er zijn studies, maar onderzoek van hoge kwaliteit is schaars, en het effect op je gewicht is klein. Het is ver verwijderd van het drankje dat "het vet laat smelten" dat je in de berichten ziet.

6. "Dit willen ze niet dat je weet"

Als iemand je lokt met een geheim, een complot of "wat je huisarts je niet vertelt", houd dan je portemonnee goed vast. Het is een manier om het saaie antwoord verdacht te maken.

De hongerstand is een goed voorbeeld. Het idee is dat je niet afvalt omdat je te weinig eet, en dat je lichaam "het vet vasthoudt". Het klinkt als inzicht, en het komt vaak van een vriend, een trainer of een groep op internet. Maar zoals we uitleggen in de mythe van de hongerstand, bestaat er geen calorie-inname die zo laag is dat je lichaam stopt met afvallen. De verklaring is bijna altijd dat het tekort niet zo groot is als je denkt.

Het juiste antwoord is zelden een geheim. Het is alleen niet erg spannend.

7. Voor-en-na-foto's

Een foto laat zien dat er iets is veranderd. Hij laat niet zien wat het veranderde. Licht, hoek, houding, de pump na het trainen en vocht in je lichaam kunnen veel verschil maken op een foto, zelfs als de twee foto's een paar minuten na elkaar zijn genomen. En de tijd tussen de twee foto's staat zelden in het bericht.

Vraag: hoeveel tijd zat ertussen? Wat deed die persoon verder? Aten ze in een tekort, trainden ze zwaar, sliepen ze goed? Vaak zitten de saaie dingen erachter, terwijl het bericht iets anders verkoopt.

"Toning" is een goed voorbeeld. Het lichaam dat de meeste mensen "getoned" noemen, is spier min vet. Dat krijg je niet van lichte gewichten en veel herhalingen, maar van gewone krachttraining en een calorietekort over vele maanden. Dat bespreken we in een strak lichaam.

8. Woorden die beloven iets te reinigen of te verwijderen

"Reinigt je lichaam." "Verwijdert gifstoffen." "Reset je stofwisseling." Woorden als deze zijn op zichzelf al een rode vlag.

De regels zijn eigenlijk vrij duidelijk. Volgens de NVWA moeten claims bij voedingsmiddelen en supplementen voldoen aan de Europese regels: alleen gezondheidsclaims die de EU heeft goedgekeurd, na beoordeling door de Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA, mogen worden gebruikt. En medische claims, beweringen dat een voedingsmiddel een ziekte voorkomt, behandelt of geneest, zijn bij voedingsmiddelen altijd verboden.

Toch worden de regels steeds overtreden. In de zomer van 2025 controleerde de NVWA 41 Instagramberichten van vijftien influencers die onder andere voedingssupplementen aanprezen. In 23 van de 41 berichten stonden verboden claims, terwijl alle vijftien influencers een certificaat hadden waarmee ze lieten zien dat ze de regels kenden. Er werd bijvoorbeeld beweerd dat een product hielp om ontstekingen te bestrijden, en in vijf berichten klopte de claim niet met wat er in het product zat, zoals "hoog in eiwitten" bij een product met te weinig eiwit.

Detox is het duidelijkste voorbeeld. Je lever en nieren doen het werk dat detoxproducten beloven te doen, en het meeste gewicht dat snel verdwijnt tijdens een sapkuur is vocht en lege koolhydraatvoorraden, geen vet. Dat lees je in detox en ontgiften.

Zo gebruik ik de lijst

Een bericht dat op één punt scoort, hoeft niet fout te zijn. Veel goede adviezen komen van mensen die ook iets verkopen. Maar scoort een bericht op drie of vier punten, dan scroll ik door.

En dan stel ik nog een laatste vraag: verandert dit iets aan wat echt werkt? Het saaie werkt nog steeds: een schema dat je volhoudt, gewichten die in de loop van de tijd omhooggaan, genoeg eiwit, genoeg slaap en een tekort als je wilt afvallen. Een bericht dat belooft daar iets van over te slaan, is het eerste waar ik sceptisch over zou zijn.

Het beste tegengif tegen mythes is je eigen logboek. Staat daarin dat je meer tilt dan twee maanden geleden, dan werkt je training, wat je feed ook zegt.

Samenvatting

Vraag wie er geld verdient aan de bewering, en of het bericht gelabeld is als reclame of advertentie.
Eén kleine studie is geen bewijs. Vraag of het één studie is of veel, en waar het getal vandaan komt.
"Het ene voedingsmiddel", geheimen en beloften om je lichaam te reinigen zijn rode vlaggen.
Voor-en-na-foto's laten zien dat er iets veranderde, niet wat het veranderde.
Volgers en vinkjes zeggen niets over kwaliteit. Je logboek zegt meer dan je feed.