Naar de inhoud
Aan de slag

Isometrische training: werken oefeningen zonder beweging?

Isometrische training maakt je sterker en kan je bloeddruk verlagen, maar werkt het best als aanvulling. Lees wat het doet, de beste oefeningen en een schema.

Morten Geschreven door Morten

Isometrische training is training waarbij je een spier aanspant zonder dat het gewricht beweegt. Je houdt een positie vast in plaats van een gewicht op te tillen en te laten zakken. De plank, de wall sit en hangen aan een stang zijn de bekende voorbeelden.

Het korte antwoord op de vraag of het werkt: ja, isometrische oefeningen maken je sterker en kunnen spieren opbouwen, maar de kracht zit vooral in de positie die je traint. Ze zijn dus een goede aanvulling op gewone krachttraining en geen vervanging. Op één punt verslaan ze bijna alle andere training: je bloeddruk.

Hier lees je wat er in je spier gebeurt, waar isometrische training goed en minder goed voor is, de beste isometrische oefeningen, een klein schema, en wat het onderzoek zegt over bloeddruk.

Wat is isometrische training?

Een spier kan op drie manieren werken. Als je een dumbbell omhoog krult, wordt de spier korter (concentrisch). Als je hem weer laat zakken, wordt hij langer onder belasting (excentrisch). En als je de dumbbell halverwege stil houdt, werkt de spier hard zonder van lengte te veranderen. Dat laatste is isometrisch werk.

Het woord betekent "dezelfde lengte". De korte uitleg staat in het trainingswoordenboek onder isometrische training.

Er zijn twee soorten isometrische oefeningen:

  • Je houdt een gewicht of je lichaam stil. Plank, wall sit, hangen aan een stang of de bovenste positie van een push-up. Hier bepaalt de belasting hoe zwaar het is, en meet je in seconden.
  • Je duwt tegen iets dat niet beweegt. Je duwt tegen een deurpost of trekt aan een stang die vastzit. Hier bepaal je zelf hoe hard je duwt, en dat kan oplopen tot alles wat je hebt.

Je doet ook isometrisch werk in gewone oefeningen. Bij een deadlift houden je rug en buik je wervelkolom stil terwijl je heupen de beweging maken. Dat is een van de redenen waarom de grote lifts ook je core trainen.

Werkt isometrische training?

Ja. Een systematische review van 26 studies naar isometrische training vond dat zowel de spieromvang als de maximale kracht duidelijk toenam, bij lage en bij hoge intensiteit. Maar er zijn drie kanttekeningen die bepalen hoe je het moet gebruiken.

1. De kracht zit in de positie die je traint

Train je een wall sit met je knieën in 90 graden, dan word je vooral sterk met je knieën in 90 graden. Een overzicht van het onderzoek beschrijft isometrische kracht als "hoekspecifiek": je wordt in de hoek die je traint sterker dan dynamische training je zou maken, maar de winst slaat minder over op de rest van de beweging.

Daarom is een squat met een halterstang op je rug een betere basis voor sterke benen dan een wall sit. De squat traint het hele traject, van onder tot boven.

2. Een lange spier geeft meer spier

Isometrische training met de spier in een lange positie gaf meer spiergroei dan dezelfde hoeveelheid training met de spier in een korte positie. Een lange positie is bijvoorbeeld onderin een squat of hangen met gestrekte armen. Training in de lange positie sloeg ook beter over op gewone bewegingen.

Kort gezegd: wil je iets uit een houdoefening halen, houd dan vast in het zware, gestrekte deel van de beweging, niet in de makkelijke bovenkant.

3. Het moet zwaar zijn

Een plank die je vijf minuten kunt volhouden, is geen krachttraining meer. Voor spiergroei noemt het onderzoek aanspanningen van ongeveer 70 tot 75 % van je maximale kracht, 3 tot 30 seconden per keer. Voor pure maximale kracht is het nog zwaarder: 80 tot 100 % gedurende 1 tot 5 seconden.

Dat sluit aan bij wat we al zeggen over progressieve overbelasting: als het makkelijk wordt, maak je het zwaarder, niet langer.

Waar is isometrische training goed voor?

Isometrische oefeningen hebben een paar duidelijke sterke punten.

  • Core en houding. Je core werkt vooral door je rug stil te houden, en dat is precies wat isometrische oefeningen trainen. Plank en hollow hold zijn de basis van alle coretraining.
  • Een zwak punt in een lift. Loop je bij bankdrukken of squat elke keer op dezelfde plek vast, dan kunnen een paar zware houdoefeningen precies daar je erdoorheen helpen. Dat helpt het meest als je eerst de gewone oorzaken van een plateau in je training hebt nagelopen.
  • Je grip. Hangen aan een stang traint je onderarmen en grip beter dan de meeste andere oefeningen, en een sterke grip helpt je bij deadlift, roeien en pull-ups.
  • Trainen zonder materiaal. Thuis kan een houdoefening een makkelijke oefening zwaar maken. De top hold van een push-up en een wall sit hebben geen gewichten nodig. Lees meer over trainen zonder materiaal.
  • Minder vermoeidheid. Isometrische training geeft minder vermoeidheid dan gewone krachttraining, dus je kunt het bovenop een schema zetten zonder veel van je herstel te vragen.

En dan je bloeddruk, die verderop een eigen stuk heeft gekregen.

Waar is isometrische training minder goed voor?

  • Zoveel mogelijk spieren opbouwen. Isometrische training werkt, maar voor gewone spieropbouw zijn dynamische oefeningen met sets en herhalingen nog steeds het hoofdgerecht. Je krijgt het concentrische en het excentrische deel, en je traint de spier door de hele beweging heen.
  • Sterk worden in de hele beweging. Nogmaals: de kracht zit in de hoek. Wil je meer tillen bij een squat, dan moet je squatten.
  • Je vooruitgang bijhouden. Op seconden bouw je moeilijker voort dan op kilo's. Ga je van 30 naar 60 seconden plank, dan ben je beter geworden in volhouden, niet per se sterker.

De beste isometrische oefeningen

Hier zijn vijf oefeningen die het grootste deel van je lichaam dekken. De eerste vier staan in de oefeningenbibliotheek van BodySmart.

PlankOefeningPlank

De klassieke core-oefening. Houd je heupen op één lijn met je schouders en enkels, en span je billen aan. Is 45 seconden makkelijk, til dan een voet op of leg een halterschijf op je rug, in plaats van langer vast te houden.

Hollow HoldOefeningHollow Hold

Je ligt op je rug met je onderrug tegen de vloer gedrukt en je armen en benen opgetild. Zo train je de voorkant van je core flink. Begin met gebogen knieën, en strek je benen verder naarmate je sterker wordt.

Bar HangOefeningBar Hang

Hangen aan een stang met gestrekte armen traint je grip en houdt je schouders in een lange positie. Het is ook de eerste stap als je je eerste pull-up wilt halen.

Top HoldOefeningTop Hold

Houd de bovenste positie van een push-up vast, met gestrekte armen en een strak lichaam. Een goed begin als je nog niet veel push-ups achter elkaar kunt. Maak het zwaarder door halverwege omlaag vast te houden in plaats van bovenin.

De wall sit (muurzit) staat niet in de bibliotheek, maar is makkelijk: ga met je rug tegen een muur staan, zak omlaag tot je bovenbenen bijna horizontaal zijn, en houd vast. Hoe dieper, hoe zwaarder. Het is ook de oefening die het best onderzocht is voor de bloeddruk.

Een klein schema met isometrische oefeningen

Isometrische training past het best als korte aanvulling op je gewone training. Zet het aan het eind van twee trainingen per week, of doe het als korte sessie thuis.

  • Plank: 3 sets van 30 tot 45 seconden.
  • Hollow hold: 3 sets van 20 tot 30 seconden.
  • Wall sit: 3 sets van 30 tot 60 seconden.
  • Hangen aan een stang of top hold: 2 tot 3 sets van 20 tot 40 seconden.

Neem ongeveer een minuut rust tussen de sets. Haal je de bovenste tijd met goede vorm in alle sets, maak de oefening dan zwaarder: een diepere wall sit, een voet opgetild in de plank, of hangen aan één arm tegelijk met je voeten op de grond.

Ben je nieuw in krachttraining, dan is er een betere plek om te beginnen: een gewoon schema met de grote oefeningen. Heb je dat onder de knie, dan kunnen de isometrische oefeningen erbovenop. De belangrijkste oefeningen vind je in de beste oefeningen per spiergroep.

Isometrische training en bloeddruk

Hier wordt het interessant. De grootste analyse tot nu toe bundelde 270 gerandomiseerde studies met bijna 16.000 deelnemers en vergeleek alle gangbare vormen van training. Isometrische training verlaagde de bloeddruk het meest: gemiddeld 8,2 mmHg op de bovendruk (systolisch) en 4,0 mmHg op de onderdruk (diastolisch). Ter vergelijking: gewone duurtraining gaf ongeveer 4,5 en 2,5 mmHg, en dynamische krachttraining ongeveer 4,6 en 3,0 mmHg. Van de isometrische oefeningen was de wall sit het meest effectief voor het verlagen van de bovendruk.

Het schema in de studies is kort. In een studie waarin gezonde mannen thuis trainden, ging het om vier keer twee minuten wall sit met twee minuten rust, drie keer per week, vier weken lang. Dat verlaagde de bovendruk met 4 mmHg en de onderdruk met 3 mmHg. De kniehoek werd zo gekozen dat de hartslag tegen het eind van elke houdoefening flink opliep, dus het is zwaar, ook al kost het maar een kwartier.

Twee dingen zijn goed om te weten:

  • Alle vormen van training helpen. Duurtraining en krachttraining verlagen je bloeddruk ook. Isometrische training is een goed hulpmiddel, niet de enige weg. De Gezondheidsraad adviseert volwassenen in de Beweegrichtlijnen om minstens 150 minuten per week matig intensief te bewegen, verspreid over meerdere dagen, en minstens twee keer per week spier- en botversterkende activiteiten te doen. Een wall sit alleen dekt dat niet.
  • Houd je adem niet in. Het is verleidelijk om je adem in te houden als je hard aanspant, en dan stijgt je bloeddruk tijdens de oefening. Adem de hele tijd rustig door.

En pijn en revalidatie?

Isometrische oefeningen worden veel gebruikt bij revalidatie, bijvoorbeeld bij pijn aan een pees, omdat je een plek kunt belasten zonder beweging. Het juiste schema hangt hier af van de blessure. Heb je pijn aan een knie, schouder of heup, laat het dan beoordelen door een fysiotherapeut of je huisarts, in plaats van een algemeen plan uit een artikel te volgen.

En als je boven de 40 bent?

Isometrische oefeningen zijn een makkelijke manier om te beginnen, en voor een wall sit of een plank heb je geen sportschool of materiaal nodig. Maar na je 40e zijn het vooral je spiermassa en je botten die je op peil moet houden, en daarvoor heb je gewone krachttraining met belasting nodig. Gebruik de isometrische oefeningen als aanvulling. Lees meer over krachttraining na je 40e.

Samenvatting

  • Isometrische training bestaat uit oefeningen waarbij je een positie vasthoudt zonder beweging, zoals plank, wall sit en hangen aan een stang.
  • Het maakt je sterker en kan spieren opbouwen, maar de kracht zit vooral in de hoek die je traint. Houd vast in de lange, zware positie, en maak het zwaar.
  • Het is goed voor je core, je grip, zwakke punten in een lift en trainen zonder materiaal, maar het vervangt gewone krachttraining niet.
  • Isometrische training verlaagde de bloeddruk het meest van alle trainingsvormen in de grootste analyse, en de wall sit was de meest effectieve oefening. Houd je adem niet in, en overleg met je huisarts als je een hoge bloeddruk hebt.

Lees ook

Bronnen

Vergelijkbare artikelen