Compound oefeningen of isolatieoefeningen: wat kies je?
Compound oefeningen vormen de basis van je training, isolatieoefeningen vullen de gaten. Lees wat het onderzoek laat zien en hoe je ze slim combineert.
Geschreven door Andrea Moet je compound oefeningen of isolatieoefeningen doen? Allebei, maar niet evenveel. Compound oefeningen vormen de basis, omdat ze per set het meeste trainen. Isolatieoefeningen vullen de gaten op, waar de grote oefeningen niet goed genoeg raken.
Dat klinkt als een tussenweg, maar het is waar de studies op uitkomen. Hieronder lees je wat de twee soorten zijn, wat onderzoekers echt hebben gemeten, wat de beste compound oefeningen zijn en hoe je ze in een training combineert.
Wat zijn compound oefeningen?
Bij een compound oefening bewegen meerdere gewrichten tegelijk, dus werken er ook meerdere spieren samen. In het Nederlands heten ze ook basisoefeningen, samengestelde oefeningen of meergewrichtsoefeningen.
Een squat buigt je heup, knie en enkel en traint je bovenbenen, billen en rug in één beweging. Bankdrukken beweegt je schouder en elleboog en raakt je borst, de voorkant van je schouders en je triceps. Bij roeien en pull-ups trek je met je rug en buig je je elleboog, dus je biceps doet mee.
Omdat veel spieren het werk delen, kun je zwaar tillen. Daardoor zie je makkelijk vooruitgang en kun je de oefening van week tot week zwaarder maken.
Wat zijn isolatieoefeningen?
Bij een isolatieoefening beweegt één gewricht en train je vooral één spier. Een biceps curl buigt alleen je elleboog. Een leg extension strekt alleen je knie. Lateral raises tillen je arm zijwaarts op en raken het middelste deel van je schouder.
De gewichten zijn lichter en de oefeningen zijn makkelijk te leren. Daar staat tegenover dat je per set maar één spier traint.
Wat laat het onderzoek zien?
Onderzoekers hebben de vraag rechtstreeks getest, en het antwoord is genuanceerder dan "compound is beter".
- De spieren groeiden evenveel. In een Braziliaanse proef trainden 29 ongetrainde jonge mannen tien weken. De ene groep deed alleen lat pulldowns, de andere alleen biceps curls. De biceps werd 6,1 en 5,8 % dikker, en de kracht nam evenveel toe. Geen verschil.
- Extra isolatie leverde beginners niets extra op. Dezelfde onderzoeksgroep liet 29 ongetrainde mannen tien weken bankdrukken en lat pulldowns doen. De helft deed daarnaast curls en tricepsoefeningen. De armen groeiden in beide groepen evenveel.
- Compound gaf meer kracht. In een Italiaanse proef trainden 36 actieve mannen acht weken met hetzelfde totale trainingsvolume, alleen met compound oefeningen of alleen met isolatieoefeningen. Beide groepen verloren evenveel vet en kregen evenveel spiermassa erbij. Maar de compoundgroep werd sterker, bijvoorbeeld 13,8 % in de squat tegen 8,3 %, en hun conditie ging meer vooruit.
- Maar isolatie kan een spier beter raken. In een kleinere proef trainden tien mannen acht weken de ene arm met curls en de andere met roeien met een dumbbell. De biceps groeide 11 % aan de curlarm en 5 % aan de roeiarm.
Die laatste proef laat het punt zien. Een compound oefening traint al haar spieren, maar niet per se even hard. Bij roeien bepaalt je rug wanneer de set eindigt, dus je biceps komt zelden echt bij zijn grens. Daarom heeft isolatie een plek.
Waarom vormen compound oefeningen de basis?
Drie redenen, allemaal praktisch:
- De meeste training per set. Een set squats telt voor je bovenbenen en je billen tegelijk. Wil je per week genoeg sets per spiergroep halen, dan lukt dat met compound oefeningen veel sneller.
- Je tilt zwaar. Met zware gewichten is progressieve overbelasting eenvoudig, en kracht in de grote liften helpt je in het dagelijks leven, als je iets draagt, optilt of opstaat.
- Je bespaart tijd. Vier grote oefeningen kunnen je hele lichaam dekken. Daarom kan een korte training werken.
Wanneer hebben isolatieoefeningen zin?
Isolatie is geen versiering. Het lost problemen op die compound oefeningen niet oplossen:
- Een spier die de grote oefeningen niet raken. De achterkant van je bovenbeen buigt je knie, en dat doet een deadlift niet. Leg curls vullen dat aan. Het middelste deel van je schouder krijgt weinig van drukoefeningen, dus lateral raises zijn de logische aanvulling. Kuiten en armen horen hier ook bij.
- Een spier die achterblijft. Wil je grotere armen, of is je borst zwakker dan de rest, dan geven twee of drie sets isolatie die spier meer werk zonder de rest van je lichaam te vermoeien.
- Als een gewricht opspeelt. Doet de squat een tijdje pijn aan je knie, dan houden leg extensions en leg curls je benen aan het werk met een gewicht dat je zelf in de hand hebt.
- Als je moe bent. Aan het eind van de training is een curl of een lateral raise makkelijker goed uit te voeren dan nog een zware lift.
De beste compound oefeningen
Het is geen wedstrijd, maar deze vier dekken het grootste deel van je lichaam:
De squat traint je bovenbenen, billen en rug. Is de halterstang niets voor jou, dan kunnen de leg press of de goblet squat zijn plek innemen.
Roeien met een barbell raakt je hele rug en je biceps. Doe er gewicht bij als je alle herhalingen met een nette techniek haalt.
Pull-ups zijn de verticale trekbeweging. Lukt er nog geen, begin dan met lat pulldowns of lees de gids over je eerste pull-up.
Dips trainen je borst, schouders en triceps. Bankdrukken en push-ups raken hetzelfde.
Voeg er een heupdominante lift aan toe, zoals de deadlift of de Roemeense deadlift, en je hebt je lichaam gedekt. Meer oefeningen per spier vind je in het overzicht van de beste oefeningen per spiergroep.
Zo combineer je ze in je training
- Eerst de compound oefeningen. Zolang je fris bent, kun je het zwaarst tillen met de beste techniek.
- Isolatie aan het eind. Eén tot drie isolatieoefeningen, meestal twee tot drie sets elk, voor de spieren die nog iets missen.
- Langer rusten bij de grote liften. 2–3 minuten na compound oefeningen en 1–2 minuten na isolatie. Dat zijn de rusttijden die we ook in de gids over rust tussen sets gebruiken.
Als vuistregel is ongeveer twee derde van je sets compound, en de rest isolatie. Ben je nieuw, dan kun je prima met minder isolatieoefeningen toe. De proeven hierboven laten zien dat beginners het meeste al uit de grote liften alleen halen.
Leg curls raken de achterkant van je bovenbeen, waar de deadlift dat niet doet. Twee tot drie sets aan het eind zijn genoeg.
Lateral raises geven je bredere schouders. Gebruik een licht gewicht en 10–15 herhalingen.
Zo zijn de schema's in BodySmart opgebouwd. In "Full Body" begint de training met squat, bankdrukken en roeien, en de lateral raises komen aan het eind. "Kort en effectief" heeft weinig oefeningen, bijna alleen de grote liften, zodat je in ongeveer een half uur klaar bent.
Samenvatting
- Compound oefeningen gebruiken meerdere gewrichten en spieren, isolatieoefeningen één gewricht en één spier.
- Compound oefeningen geven de meeste training per set en de meeste kracht. Ze vormen de basis.
- Isolatie raakt spieren die de grote liften niet dekken: de achterkant van je bovenbeen, het midden van je schouder, armen en kuiten.
- Begin je training met compound oefeningen en eindig met een tot drie isolatieoefeningen.
Lees ook
- De beste oefeningen per spiergroep
- Machines of vrije gewichten: wat is beter?
- Hoeveel sets heeft elke spiergroep nodig?
- Rust tussen sets: hoe lang moet je rusten?
Bronnen
- Gentil e.a. 2015: Compound tegenover isolatie, effect op kracht en spiergroei in de armen
- Gentil e.a. 2013: Het effect van isolatieoefeningen toevoegen aan een schema met compound oefeningen
- Paoli e.a. 2017: Compound tegenover isolatie bij hetzelfde trainingsvolume, kracht, conditie en lichaamssamenstelling
- Mannarino e.a. 2021: Biceps curls gaven meer spiergroei in de biceps dan roeien